समीक्षक: पंजाबराव चव्हाण (यादीकार), पुसद
महाराष्ट्राच्या मातीतील एक ऋषितुल्य व्यक्तिमत्व, हरितक्रांतीचे प्रणेते आणि आधुनिक महाराष्ट्राचे शिल्पकार महानायक वसंतराव नाईक साहेब यांच्या जीवनकार्यावर प्रकाश टाकणारा ‘वसंत गीतांजली’ हा काव्यसंग्रह म्हणजे शब्दांच्या माध्यमातून वाहिलेली एक भावपूर्ण श्रद्धांजली आहे. आर्णी तालुक्यातील शेलू (शेंदूर शनी) येथील सुप्रसिद्ध कलावंत आणि कवी स्व. सुधाकरराव पवार यांनी हा काव्यसंग्रह शब्दबद्ध केला असून, त्यांच्या निधनानंतर त्यांचे सुपुत्र सुरज सुधाकरराव पवार यांनी हे अमूल्य साहित्य रसिकांसमोर आणले आहे.
लेखकाचा वारसा आणि प्रेरणा
स्व. सुधाकरराव पवार हे केवळ एक कवी नव्हते, तर ते एक सिद्धहस्त लेखक आणि सामाजिक कार्यकर्ते होते. पुणे येथील फर्ग्युसन कॉलेजमध्ये शिक्षण घेत असतानाच त्यांना लेखनाची गोडी लागली. माजी मंत्री शिवाजीराव मोघे यांचे गाव असलेल्या ‘मसरूळ’ या जलसमाधीस्थ गावाची गाथा त्यांनी ‘मसरूळ गावाची गाथा’ या पुस्तकातून मांडली होती, ज्याचे प्रकाशन तत्कालीन मुख्यमंत्री विलासरावजी देशमुख यांच्या हस्ते झाले होते. नाईक साहेबांचे ‘मानसपुत्र’ मानले जाणारे पवार साहेब आयुष्यभर त्यांच्या विचारांशी बांधील राहिले. त्यांनी केवळ साहित्य सेवाच केली नाही, तर माजी आमदार प्रतापसिंग आडे यांना राजकीय प्रवासात मोलाची मदतही केली होती.
मान्यवरांच्या शुभेच्छा आणि संग्रहाचे स्वरूप
या पुस्तकाची उंची वाढवण्यात अनेक मान्यवरांच्या शुभेच्छांचा वाटा आहे. यामध्ये माननीय श्री शिवाजीराव मोघे, माजी मंत्री माणिकराव ठाकरे, आमदार अनुराधाताई चव्हाण, सेवानिवृत्त मुख्याध्यापक हिरासिंग चव्हाण, प्रसिद्ध साहित्यिक सुधाकरराव लोमटे सर आणि मुंबईचे कामगार आयुक्त माननीय श्री राजेश आडे यांसारख्या व्यक्तिमत्त्वांचा समावेश आहे.
’वसंत गीतांजली’ मध्ये एकूण ९ कविता समाविष्ट आहेत:
- वसंत गौरव: “वसंत ऋतूचा दरवळे सौरभ गंधित समीर उधळी उजळली नभ” या ओळींतून कवीने नाईक साहेबांच्या सौजन्यमूर्ती आणि कृषी प्रणेता या रूपाचे यथार्थ वर्णन केले आहे.
- इतिहास गाथा: ३१ जानेवारी १९५३ रोजी दिग्रस येथे झालेल्या पहिल्या ‘ऑल इंडिया बंजारा सेवा संघाच्या’ अधिवेशनाचा इतिहास कवीने प्रभावीपणे मांडला आहे.
- क्रांतिकारी योजना: ‘जय बंजारा’ आणि ‘निध्यास’ या कवितांतून हरितक्रांती, रोजगार हमी योजना आणि भटक्या-विमुक्तांचे आरक्षण या विषयांवर प्रकाश टाकला आहे.
- पोवाडा: नाईक साहेबांच्या महानिर्धारावर आधारित एक ओजस्वी पोवाडा या संग्रहाचे मुख्य आकर्षण आहे.
वारसा जपण्याचे कौतुकास्पद धाडस
कवीच्या निधनानंतर त्यांचे साहित्य विस्मृतीत जाऊ नये, यासाठी त्यांचे सुपुत्र सुरज पवार यांनी दाखवलेले धाडस कौतुकास्पद आहे. वडिलांच्या साहित्यसेवेचे संवर्धन करून त्यांनी समाजासमोर एक आदर्श ठेवला आहे.
निष्कर्ष
’वसंत गीतांजली’ हे पुस्तक प्रत्येक वाचकाच्या संग्रही असावे असे आहे. महानायक वसंतराव नाईक साहेबांचे क्रांतिकारी विचार घराघरांत पोहोचवण्यासाठी ही एक उत्तम कृती आहे.
